Natuur.webBlad.info
Onmisbare informatie over de wereld buiten

Meest bekeken
>Trekvogels in Groningen
>Vogels houden van biologisch
>Maatschappelijk verantwoord ondernemen in Noord-Holland


Recente artikelen
>Het gras komt terug in het Balgzand
>Vogels houden van biologisch
>Waddenzee heeft rust nodig om te herstellen
>De kadettenlandjes van Blokweer als therapie voor herintreders
>Maatschappelijk verantwoord ondernemen in Noord-Holland
>Veenweidegebied verheven tot Nationaal Landschap
>Kinderen en de natuur
Alle artikelen


Loonse en Drunense Duinen grootste zandbak van Europa

We turen over een enorme zandvlakte. Tientallen gezinnen picknicken, her en der graven kinderen kuilen en verrijzen er zandkastelen. 'Het is nu niet druk', zegt Theo van den Berkmortel, opzichter Midden-Brabant van Natuurmonumenten. 'Op topdagen hebben we hier zo'n 25.000 bezoekers. We zorgen ervoor dat iedereen zich aan de spelregels houdt. Dat valt niet altijd mee, zeker niet in een gebied waar tot vijf jaar terug alles kon. Zelfs het schieten met tanks.'

Het is najaar 1921. Jac. P. Thijsse neemt het woord. 'Het blijkt dat in Brabant een terrein ligt dat op waarlijk grootsche wijze het verschijnsel van zandverstuiving te aanschouwen geeft. De uitgestrektheid alleen reeds maakt dit terrein tot een begeernswaard natuurmonument.' Met algemene stemmen koopt Natuurmonumenten het gebied. Hiermee wordt de basis gelegd van de Loonse en Drunense Duinen. 77 Jaar later sta ik met Van den Berkmortel in de zandvlakte. Zonder overdrijving zegt hij: 'Dit is het grootste aaneengesloten woestijngebied van West-Europa, een stukje Sahara in Nederland. En we hebben meer te bieden dan gortdroog zand alleen. Ten zuiden van het stuifzand ligt het moerasgebied De Brand, één van de laatste resten van het Brabantse broeklandschap. Een grote zandbak trekt recreanten. Jaarlijks krijgen we hier ruim één miljoen bezoekers.'

Ordinaire zandbak
Al in de jaren zeventig was Van den Berkmortel in dit gebied actief. Toen nog met het opruimen van afval, het onderhouden van ruiter- en wandelpaden en het vellen van bomen. Inmiddels stuurt hij zelf de werkploeg aan en is hij belast met het toezicht op het publiek. Van den Berkmortel: 'Tot vijf jaar terug begeleidde ik de militaire oefeningen, maar dat is gelukkig verleden tijd.'
Het leger 'bezette' de zandvlakte na de tweede wereldoorlog. Defensie zocht een groot oefenterrein en vond de Loonse en Drunense Duinen. Natuurmonumenten verzette zich, maar dat mocht niet baten. De oorlog was net afgelopen en natuurbehoud stond nog niet in het politieke woordenboek. In die tijd zei je geen 'nee' tegen 'onze jongens'. Het gebied was voor het overgrote deel vrij toegankelijk, ook tijdens de militaire oefeningen. Dat was niet altijd een goede combinatie. Om over de gevolgen voor de natuur maar te zwijgen. Het gebeurde wel eens dat een kleuterklas oog in oog kwam te staan met honderden mariniers, tanks en viertonners. Ook al ruimden de militairen hun rommel op, toch brachten ze de toezichthouders in een lastige positie. 'Het gevolg van de militaire oefeningen was dat de regio dit als een ordinaire, vervuilde zandbak zag, waarin alles zou moeten mogen en kunnen. Met tientallen jeeps van het leger op de achtergrond sta je als opzichter niet sterk tegenover een motorcrosser. Het is niet uit te leggen en daarom zagen we veel overtredingen door de vingers', legt Van den Berkmortel uit.

Spelregels
Na het terugtrekken van het leger kreeg de natuur een nieuwe kans. De Loonse en Drunense Duinen kon weer een echt natuurgebied worden. Dat betekende voor Van den Berkmortel keuzes maken over wat wel en niet kan. 'Die grens bepalen is niet gemakkelijk. Als je het over motorcrossers hebt, is het voor iedereen duidelijk: die horen niet thuis in de natuur. Zij hinderen andere recreanten en brengen schade toe aan planten en dieren. Fietsen, paardrijden en wandelen is een stuk natuurvriendelijker. Op het stuifzand mogen ze vrij hun route bepalen. Daarbuiten moeten ze op de paden blijven. We hebben besloten om honden wel toe te laten, maar aan de lijn. Eén loslopend hondje is niet erg, maar met 25.000 bezoekers en stel dat 10 procent een hond heeft, dan praten we over 2.500 honden. Dat is teveel. Ook kampvuren, vuilstorten en nachtelijke activiteiten zijn niet gepast in een natuurgebied.'
Eerste slag met hondenbezitters
De regel 'Honden aan de lijn' sloeg in als een bom. Voorheen was die regel er wel, maar werd hij gedoogd. De invoering kostte de vereniging meteen honderd leden. De kranten stonden vol met ingezonden stukken. 'Er werd een hetze tegen Natuurmonumenten opgezet', herinnert Van den Berkmortel zich nog. 'We moesten het toch proberen uit te leggen. Daarom hebben we al die mensen aangeschreven en uitgenodigd voor een excursie. Nou verzorgde ik al tien jaar excursies, maar altijd voor medeparochianen. Altijd leuk, altijd aandachtig gehoor. Deze hondenexcursies waren andere koek. Ik moest tegen de wind in vertellen waarom de maatregel nodig was. Het was gelukkig geen welles-nietes discussie, het was luisteren naar elkaars verhalen. De teneur na zo'n excursie was: we snappen het wel, maar we accepteren het niet. Dat acceptatieproces heeft meer tijd nodig. Wel zijn er mensen weer lid geworden. Het is goed dat we het gedaan hebben. Het is een methode om draagvlak voor natuurbescherming te creëren die we door moeten zetten.'
'Niet alleen het publiek moest wennen aan de spelregels, ook ik heb een knop moeten omzetten', vervolgt Van den Berkmortel. 'Om me daarbij te helpen kreeg ik een nieuwe baas en twee nieuwe medewerkers. Van onderen en van boven werd ik door Natuurmonumenten gekieteld. Nieuwe mensen kijken fris tegen de zaak aan. Zij schudden mij wakker. Inmiddels hebben we hier drie mensen die fulltime bezig zijn met toezicht. Ik probeer alle neuzen dezelfde kant op te krijgen. De ene persoon geeft sneller een boete dan de andere. Dat kan niet, we moeten uniform zijn in de wijze van opereren. '

Twee petten

Toezichthouders van Natuurmonumenten hebben een BOA-aanstelling. Dat betekent dat ze beschikken over dezelfde bevoegdheden als politieagenten. Een boete voor een loslopende hond of een brommer op het fietspad kost 60 gulden. Wanneer het gaat om het storten van vuil dan kan de boete oplopen tot 400 gulden. Is toezicht zonder processen-verbaal mogelijk? 'Jammer genoeg niet', reageert Van den Berkmortel. 'Er zijn altijd mensen die menen dat ze afval kunnen dumpen. Of gemotoriseerd mogen rijden. Dan kennen we geen pardon. Natuurlijk is voorkomen beter dan genezen. Daarom is toezichthouden meer dan verbaliseren alleen. We hebben ook een preventieve taak door zichtbaar aanwezig te zijn. En een dienstverlenende taak door het verstrekken van informatie. Als we een loslopende hond zien, dan zeggen we daar iets van. Dat wil niet zeggen dat we meteen verbaliseren. We leggen uit waarom. Dat is het belangrijkste. We hebben altijd twee petten op: een politiepet en de gastheerpet van Natuurmonumenten. Je moet je altijd bedenken welke pet je wanneer opzet. Alle processen-verbaal, incidenten en overtredingen brengen we zo goed mogelijk in kaart. Zo krijgen we een goed beeld van wat er gebeurt. Het afgelopen jaar was bijvoorbeeld de hoeveelheid wietafval erg opvallend.'
Verbaliseren kan leiden tot conflicten. Van den Berkmortel: 'Gelukkig zijn het incidenten, maar je krijgt af en toe te maken met agressie. Een voorbeeld. Begin dit jaar was ik met een toezichthouder op pad. We zagen een groepje van vijf mountainbikers dwars door ons rustgebied fietsen. Dat is iets wat we absoluut niet accepteren. Dat werd een proces-verbaal. Geen discussie over mogelijk. We gaven een stopteken dat ze negeerden. Het is op een gevecht uitgelopen. Om goed met zulke situaties om te kunnen gaan, hebben we laatst een cursus 'conflict- en agressiebeheersing' gehad.'

Recreant als beheerder
Het zweet staat op ons voorhoofd als we door de zandvlakte lopen. 'Je hebt hier met enorme temperatuurverschillen te maken', vertelt Van den Berkmortel. 'Een echt woestijnklimaat. Snikheet overdag en 's nachts ijskoud. Vandaag is het zo'n 20 graden Celsius. In een duinpannetje kan de temperatuur oplopen tot 35 graden. Daar houden heel veel planten- en diersoorten niet van. Die houden het hier niet vol.' Even verderop bukt Van den Berkmortel bij een klein plantje. 'Kijk, dit is zandzegge, een pionierplant', zegt Van den Berkmortel. 'Het is een taaie soort die hier kan overleven. De overgangen van zand naar bos zijn wel zeer waardevol. Daar komen heide en allerlei mossen voor. Ook karakteristieke diersoorten zoals de graafwespen, heidevlinders en hagedissen. Daar moeten we zuinig op zijn.'
Van den Berkmortel is niet tegen recreatie. Integendeel, hij heeft de recreanten zelfs nodig voor het beheer. 'Als we niets doen, dan groeit de hele vlakte in een mum van tijd dicht. Eerst met pioniersoorten als zandzegge, daarna vestigen zich de eerste mosjes en uiteindelijk krijg je alleen bos. De recreanten houden het gebied open. Recreatie is daarom tot op zekere hoogte gewenst. Het mag echter geen pretpark worden. Er zijn vogelsoorten als de nachtzwaluw die rust nodig hebben. Je moet het zien als een weegschaal. Aan de ene kant hangen de natuurbelangen, aan de andere kant de recreatiebelangen. We moeten het evenwicht zoeken, de juiste balans vinden tussen natuur en recreatie.'

Half miljoen bezoekers extra

Van den Berkmortel zet de deur weer op een kier. 'De afgelopen jaren hebben we duidelijk gemaakt dat dit een natuurgebied is. Het is piketten slaan. Tot hier en niet verder. Nu zoeken we samen met hondenbezitters, mountainbikers en overheden naar oplossingen. Momenteel gelden voor het gehele gebied dezelfde regels. We zijn van plan om het gebied in te delen in zones. Een zone puur voor de recreatie waar bijna alles mag, een zone waar strikte spelregels gelden en een zone voor de natuur, een rustgebied voor vogels en wild. Deze indeling hoeft niet ten koste te gaan van het recreatief gebruik. Plaatselijk kan het zelfs drukker worden.'
Later die middag lopen we door De Brand, een natuurgebied van Het Brabants Landschap ten zuiden van de stuifvlakte. Het gebied heeft een totaal ander karakter. 'In deze moerassen en graslanden hoeven we nauwelijks op te letten. Hier komt geen hond. In de toekomst moet het één natuurgebied worden. Als alles volgens plan verloopt, krijgen de Loonse en Drunense Duinen, het Plantloon en De Brand voor de eeuwwisseling de status Nationaal Park. We verwachten dat er dan minstens een half miljoen bezoekers bij zullen komen. We zijn erop voorbereid.'


zoek
info
contact
rss


Overige webBladen
Nieuw: webBlad over Zwangerschap, met..
>Sterfte baby's rond geboorte
>Zwangere ondernemer moet uitkering krijgen
>Helft pilgebruikers opgelucht bij menstruatie

© 2017 webBlad.info   Free counter and web stats